User:Marahatta

नेपाल र भारत दुवै देशमा वसोवास गर्ने अधिकाम्स जात जातीहरु र उनिहरुका थरहरु मिल्दा जुल्द रहेको देखिन्छ । त्यस्तै मध्य एक थर हो मरहट्टा । भारतको महाराष्ट क्षेत्रमा बसोवास गर्ने वा सन् १३०० देखी १७०० काे सताव्दी सम्म महाराष्ट पुर्णे मुम्वै अौरन्जव ‌लगायतका स्थानमा राज्य गर्ने शिवाजी महाराज पनि मराठा थिए । उनले भारतमा आफ्नो साम्राज्यनै बनाएर सासन गर्दै अाएका थिए। यीनै भारतको क्षेत्रवाट आज भन्दा ५/६ सय बर्ष अघि नेपाल छिरेका रघुनन्दन उपाध्याय मराठालाइ नेपालका लागि प्रथम पुरुष मानिएको छ । उनि नेपालको पूर्बि सिमानावाट नेपाल प्रवेश गरि घुम्दै फिर्दै गोरखा हालको आँपपिपल गा वि स स्थित दार्मिचौरमा आइ बसोबास गर्न थालेका हुन भन्ने गरिन्छ । नेपाल आएर बसोवास गरेपछि उनका सन्तानहरुले आफ्नो थर मराठा बाट वदलेर मरहट्टा वा मर्हट्टा लेख्न थालेको पाइएको छ। रघुनन्दन उपाध्याय मरहट्टाका सन्तान दरसन्तानहरु गोरखामा मात्र सिमित नभइ लम्जुं‌‌ग धादिग चितवन काठमाडौ झापा आदि जिल्लाहरुमा स्थानान्रणा गरि बसोवास गर्दै आएको पाइएकोछ। हाल रघुनन्दनका २०/२१अौ पुस्ता सन्तान विस्तार भैसकेको छ।

रघुनन्दन उपाध्यायका १५ अौ पुस्ताका मुक्तीनाथ मरहट्टा माइला छोरा हुन ढुण्डिराज मरहट्टा । देवनिधि पण्डितका नाति मुक्तिनाथका पुत्र ढुण्डीराज मरहट्टाको जन्म माता जानुका देवीको कोखबाट वि.सं.१९६६ साल माघ महिनामा भएको थियो । पिताको सानै उमेरमा परलोक भएको र दाजु परदेश तिर लागेकाले टुहुरा भाइ बहिनीहरुको रेखदेख लगायत आमाको हेरविचार गर्नु पर्ने जिम्मेवारी उहाँको काधमा आइलाग्यो । कलिलो उमेरमा घर व्यवहार सम्हाल्नु परेकाले औपचारिक शिक्षाबाट बन्चित भएतापनि रामायण, कृष्ण चरित्र, भागवत गीता जस्ता धार्मिक किताबहरूको स्वःअध्ययन गरिे तिनिहरुका श्लोक कन्ठस्थ पार्नु भएको थियो । वनारसबाट प्रकाशीत नेपाली भाषामा लिखित नाडि भेद र औषधि बिज्ञान सम्वन्धी पुस्तकहरू समेत अध्ययन गर्नु भएको थियो । आफ्ना काइला बा एकदेव र उहाका छोरा कविराज शेषरमणका सरसंगतले आयुर्वेदिक औषधि एवं सो पद्धतिबाट उपचार गर्ने विधि सम्वन्धि सामान्य ज्ञान लिनु भएको थियो । तात्कालिन समय अनुसार परम्परागत उपचार विधि अपनाई छरछिमेकका विरामीहरूको निशुल्क एवं निश्वार्थ भावनाले जुनसुकै समय र परिस्थितिमा पनि विरामीको उपचार सेवामा खटिनु हुन्थ्यो । विरामीको नाडी छामेर रोग पत्ता लगाइ रोग अनुसार रसादी, काष्टादि, भष्मादि आदि मिलाएर औषधि बनाएर खुवाई विरामीको ईलाज गर्न सिपालु हुनु हुन्थ्यो । चामलबाट जोखाना हेर्ने र लाइलगान देखिए फुकि विरामीलाइ निको पर्र्नुु हुन्थ्यो । उहा मन्त्रोच्चारण गरि झारफुक पनि गर्नुहुन्थ्यो उहा संग केही फेरि लगाउने जोगिले दिएका र केही धामीले दिएका मन्त्रहरू थिए । बिरामीलाई मन्त्र फुकेर निको पारेका धेरै उदाहरणहरु भएपनि यहा एउटा घटना रोचक एवं अपत्यारिलो लाग्ने सत्य घटना के छ भने, एक जना छिमेकी उहाँ छेउ काप्दै काप्दै आइन त्यस बखत ती बिरामीलाई के भयो तिमिलाई भनि प्रश्न गर्दा उत्तर आउने अवस्थामा नरहेकोले कुनै प्रश्न नगरि उहाले हातमा कुचो र खरानी लिई फुक्न थाल्नु भयो,करिव ५ मिनेट पछि फुक्दै गर्दा उक्त बिरामी महिला सामान्य रुपमा बोल्न थालिन । उहाँले मन्त्र उच्चारण गर्दै खोर्सानीको धुवाँ लगाई गाली गर्दै “त यस अबोध नारीलाई किन दःुख दिन्छस यसलाई छाडेर जान्छस कि तेरो बेइज्जत गरिदिउ ?मैले भनेको माने मानिनस भने म तेरो अनुहारमा कहिलै नमेटिने र सबैले चिन्न सक्ने एउटा छाप लगाइ तेरो बेइज्जत गरिदिन्छु । ल भन अब म के गरौं” भन्नुभएको थियो त्यस पछि सो बिरामीको मुखबाट काम्दै “मेरो बईज्जत नगरि दिनुहोस् अब देखि म कसैलाई पनि दुःख दिने काम गर्दिन मेरो अनुहारमा छाप नलगाई दिनोस मेरो हुलिया अरुलाई नबताइदिनहोस” भनि रुदै दुई हात जोडी बिन्ति भाउ गर्नथालिन । तिमिलाई मैले चिनिसकें अव उप्रान्त आफ्नो थान्कामा बस्नु कसैलाई दुःख नदिनु फट भनेपछिे बिरामी महिला काम्न छाडिन र ै सामान्य अवस्थामा आइन ।काम्न छाडेपछि  त्यहा उपस्थितहरु मध्यबाट एक जनाले विरामीलाई अघि तिमिले भनेको कुरा सहि हो ? अहिले भन्न सक्छौं त्यो तिमिलाई दुःख दिने व्यत्ति तै हो त? भनी प्रश्न गर्दा उक्त महिलाले अघि आफुले के के  भने केही कुरा पनि थाहा नभएको वताइन । त्यस पछि उक्त महिला आफ्नो जिवन काल भरि त्यस किसिमले काप्ने गरिनन् । उहाका यी र यस्ता खालका अरु थुप्रै रोचक घटनाहरु छन् जुन आजको आधुनिक समयमा साच्चै अनौठा र अपत्यारिला लाग्दछन । उहाँ मानिसहरु लाई मात्र नभइ पशुहरुको पनि सामान्य उपचार गनु हुन्थ्यो । टोल छिमेकका गाई, भैंसी, भेडा, बाख्रा आदि पशु बिरामी परेमा बिरामी पशुको कानको फेद छामेर रोगको अवस्था पत्ता लगाइ आफ्नै घर आगनमा उपलव्ध जडिबुटि टिपेर औषधि बनाई विरामी पशुलाई खुवाउने र औषधिले भेटेन भने फुकफाक गरि निको पारेरै छाड्नु हुन्थ्यो । पशुको खुट्टा भाचिएमा काम्रो बाध्ने ,बच्चा जन्माउन नसकेमा बच्चा झिक्ने जस्ता काममा पनि निपुर्ण हुनुहुन्थ्यो । यस विषय संग सम्वन्धित एउटा अर्को रोचक घटना छ । तेजनाथको घरमा पालेको भैसी दुई दिन देखि बच्चा पाउने ब्यथा लागेर पनि बच्चा जन्माउन नसकी थलापरिराखेको रहेछ । भैसीलाई आफुले जाने जति सवै प्रकारका खुराक खान दिने ,व्याउन सजिलो हुने गरि आसन मिलाई दिने लगायत आफुले जाने बुझेजति सवै विधि अपनाउदा समेत व्यथा लागेको दुई दिन सम्म भैसीको दुई ज्यान नछुट्टिएकोले माइला बालाई बोलाई देखाउन प–यो । उहाले सक्नु हुन्छकी भनि बोलाईएछ । उहा गएर भैसीको अबस्था हेरि पाडो मरिसकेकाले जति सक्दो चाडो माउ र बच्चा नछुट्टयाए माउ पनि मर्ने भएकोले तत्काल मृत बच्चा झिक्न पर्ने कुरा तेजनाथलाइ सुनाउनु भयो ।  जिउदो भएको भए आफु एक्लै झिकि दिन सक्ने तर बच्चा मरिसकेको कारण झिक्न अलि कठिनाइ हुने भएकोले मद्दत गर्न एक सहयोगीको आवस्यकता पर्ने कुरा गर्नु भएकोले उहालाई सहयोग गर्नका लागि फणनाथ (थरि माईला) लाई खटाइयो ।उहाको निर्देशानुसार फणनाथको एउटा हातले डोरी छिराउन लगाई मृत बच्चाको गलामा बाधि कोल्टे परेर बसेको बच्चालाई सिधा बनाइकन बिस्तारै डोरिको सहायताले मरेको पाडो बाहिर निकाल्ने काम कुसलता पूर्वक सम्पन्न गर्नु भयो । सो कार्य हेर्न आउनेको भिड तेति खेर कुनै विवाहमा उपस्थित जन्ती भन्दा कम थिएन । सवैले ढुण्डिराजलाई वा वा नै गरे । केहि समय पछि त्यो भैसीले घास पानी खान थाल्यो र बेलुका सहजरूपमा दूध पनि दियो । उहा अत्यन्तै मिलनसार र सहयोगी भावनाले युक्त मानिस हुनुहुन्थ्यो । कलिलो उमेर मै श्रीमती गुमाउन परेपनि आफ्ना दुई नाबालक छोराहरूलाई दृढता पूर्वक हुर्काउन र समय अनुसारको शिक्षा दिक्षा दिई योग्य र सक्षम बनाउन कहिलै पछि पर्नु भएन । अस्पताल र भेटेनरी जस्ता स्वास्थ सस्था नभएको समयमा उहा जस्तो सरल मिजासका जान्ने र सिपालु व्यत्ति आफ्नो घर आगनमा पाउनु गाउ टोल बासीहरूका लागि ठुलो बरदान पाए जस्तै भएको थियो । त्यस बखत उहालाई आपपिपल, हर्मि, छोप्राक, सिम्पानी, गाईखुर, खोप्लांग, थालाजुङ, लमजुङको साइलीटार, अल्काटार आदि ठाउ सम्मका ब्यक्तीहरू आफ्ना बिरामी बच्चाहरू लिएर आउने गर्थे । त्यसैले उहालाई त्यस भेगका मानिसहरू बालरोग विशेषज्ञका रूपमा लिने गर्दथे । समाज सेवाको काममा खटिदा खटिदै सबैको प्यारो माइला बा (ढुण्डीराज) २०५० साल असार २५ गते यस लोकबाट विदा लिई परलोकको यात्रामा निस्कनु भयो ।