User:OrphicBot/Sandbox/Aeneis1


 * Ille ego, qui quondam gracili modulatus avena
 * carmen, et egressus silvis vicina coëgi
 * ut quamvis avido parerent arva colono,
 * gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis
 * arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris
 * Italiam, fato profugus, Laviniaque venit
 * litora, multum ille et terris iactatus et alto
 * vi superum saevae memorem Iunonis ob iram;
 * multa quoque et bello passus, dum conderet urbem,
 * inferretque deos Latio, genus unde Latinum,
 * Albanique patres, atque altae moenia Romae.
 * Musa, mihi causas memora, quo numine laeso,
 * quidve dolens, regina deum tot volvere casus
 * insignem pietate virum, tot adire labores
 * impulerit. Tantaene animis caelestibus irae?
 * urbs antiqua fuit, tyrii tenuere coloni,
 * Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe
 * ostia, dives opum studiisque asperrima belli;
 * quam Iuno fertur terris magis omnibus unam
 * posthabita coluisse Samo; hic illius arma,
 * hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse,
 * si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque.
 * progeniem sed enim troiano a sanguine duci
 * audierat, Tyrias olim quae verteret arces;
 * hinc populum late regem belloque superbum
 * venturum excidio Libyae: sic volvere Parcas.
 * id metuens, veterisque memor saturnia belli,
 * prima quod ad Troiam pro caris gesserat argis—
 * necdum etiam causae irarum saevique dolores
 * exciderant animo: manet alta mente repostum
 * iudicium Paridis spretaeque iniuria formae,
 * et genus invisum, et rapti Ganymedis honores.
 * His accensa super, iactatos aequore toto
 * Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli,
 * arcebat longe Latio, multosque per annos
 * errabant, acti fatis, maria omnia circum.
 * tantae molis erat romanam condere gentem!
 * vix e conspectu siculae telluris in altum
 * vela dabant laeti, et spumas salis aere ruebant,
 * cum Iuno, aeternum servans sub pectore volnus,
 * haec secum: 'mene incepto desistere victam,
 * nec posse Italia Teucrorum avertere regem?
 * quippe vetor fatis. Pallasne exurere classem
 * Argivom atque ipsos potuit submergere ponto,
 * unius ob noxam et furias Aiacis Oilei?
 * ipsa, Iovis rapidum iaculata e nubibus ignem,
 * disiecitque rates evertitque aequora ventis,
 * illum expirantem transfixo pectore flammas
 * turbine corripuit scopuloque infixit acuto.
 * Ast ego, quae divom incedo regina, Iovisque
 * et soror et coniunx, una cum gente tot annos
 * bella gero! Et quisquam numen Iunonis adoret
 * praeterea, aut supplex aris imponet honorem?'
 * Talia flammato secum dea corde volutans
 * nimborum in patriam, loca feta furentibus austris,
 * Aeoliam venit. hic vasto rex Aeolus antro
 * luctantes ventos tempestatesque sonoras
 * imperio premit ac vinclis et carcere frenat.
 * illi indignantes magno cum murmure montis
 * circum claustra fremunt; celsa sedet Aeolus arce
 * sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras.
 * Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum
 * quippe ferant rapidi secum verrantque per auras.
 * sed pater omnipotens speluncis abdidit atris,
 * hoc metuens, molemque et montis insuper altos
 * imposuit, regemque dedit, qui foedere certo
 * et premere et laxas sciret dare iussus habenas.
 * Ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est:
 * 'Aeole, namque tibi divom pater atque hominum rex
 * et mulcere dedit fluctus et tollere vento,
 * gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor,
 * Ilium in Italiam portans victosque penates:
 * incute vim ventis submersasque obrue puppes,
 * aut age diversos et disiice corpora ponto.
 * sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae,
 * quarum quae forma pulcherrima Deiopea,
 * conubio iungam stabili propriamque dicabo,
 * omnis ut tecum meritis pro talibus annos
 * exigat, et pulchra faciat te prole parentem.'
 * Aeolus haec contra: 'tuus, O regina, quid optes
 * explorare labor; mihi iussa capessere fas est.
 * Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu sceptra Iovemque
 * concilias, tu das epulis accumbere divom,
 * nimborumque facis tempestatumque potentem.'
 * haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem
 * impulit in latus: ac venti, velut agmine facto,
 * qua data porta, ruunt et terras turbine perflant.
 * incubuere mari, totumque a sedibus imis
 * una Eurusque Notusque ruunt creberque procellis
 * africus, et vastos volvunt ad litora fluctus.
 * insequitur clamorque virum stridorque rudentum.
 * eripiunt subito nubes caelumque diemque
 * Teucrorum ex oculis; ponto nox incubat atra.
 * intonuere poli, et crebris micat ignibus aether,
 * praesentemque viris intentant omnia mortem.
 * extemplo Aeneae solvuntur frigore membra:
 * ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas
 * talia voce refert: 'O terque quaterque beati,
 * quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis
 * contigit oppetere! O Danaum fortissime gentis
 * Tydide! mene iliacis occumbere campis
 * non potuisse, tuaque animam hanc effundere dextra,
 * saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector, ubi ingens
 * Sarpedon, ubi tot Simois correpta sub undis
 * scuta virum galeasque et fortia corpora volvit?'
 * Talia iactanti stridens aquilone procella
 * velum adversa ferit, fluctusque ad sidera tollit.
 * franguntur remi; tum prora avertit, et undis
 * dat latus; insequitur cumulo praeruptus aquae mons.
 * Hi summo in fluctu pendent; his unda dehiscens
 * terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis.
 * Tris Notus abreptas in saxa latentia torquet—
 * saxa vocant Itali mediis quae in fluctibus aras—
 * dorsum immane mari summo; tris Eurus ab alto
 * in brevia et syrtis urget, miserabile visu,
 * inliditque vadis atque aggere cingit harenae.
 * unam, quae Lycios fidumque vehebat Oronten,
 * ipsius ante oculos ingens a vertice pontus
 * in puppim ferit: excutitur pronusque magister
 * volvitur in caput; ast illam ter fluctus ibidem
 * torquet agens circum, et rapidus vorat aequore vortex.
 * adparent rari nantes in gurgite vasto,
 * arma virum, tabulaeque, et Troia gaza per undas.
 * iam validam Ilionei navem, iam fortis Achati,
 * et qua vectus Abas, et qua grandaevus aletes,
 * vicit hiems; laxis laterum compagibus omnes
 * accipiunt inimicum imbrem, rimisque fatiscunt.
 * interea magno misceri murmure pontum,
 * emissamque hiemem sensit Neptunus, et imis
 * stagna refusa vadis, graviter commotus; et alto
 * prospiciens, summa placidum caput extulit unda.
 * disiectam Aeneae, toto videt aequore classem,
 * fluctibus oppressos Troas caelique ruina,
 * nec latuere doli fratrem Iunonis et irae.
 * eurum ad se Zephyrumque vocat, dehinc talia fatur:
 * 'Tantane vos generis tenuit fiducia vestri?
 * iam caelum terramque meo sine numine, venti,
 * miscere, et tantas audetis tollere moles?
 * quos ego—sed motos praestat componere fluctus.
 * Post mihi non simili poena commissa luetis.
 * maturate fugam, regique haec dicite vestro:
 * non illi imperium pelagi saevumque tridentem,
 * sed mihi sorte datum. tenet ille immania saxa,
 * vestras, Eure, domos; illa se iactet in aula
 * Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet.'
 * sic ait, et dicto citius tumida aequora placat,
 * collectasque fugat nubes, solemque reducit.
 * Cymothoe simul et Triton adnixus acuto
 * detrudunt navis scopulo; levat ipse tridenti;
 * et vastas aperit syrtis, et temperat aequor,
 * atque rotis summas levibus perlabitur undas.
 * Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est
 * seditio, saevitque animis ignobile volgus,
 * iamque faces et saxa volant—furor arma ministrat;
 * tum, pietate gravem ac meritis si forte virum quem
 * conspexere, silent, arrectisque auribus adstant;
 * ille regit dictis animos, et pectora mulcet,—
 * sic cunctus pelagi cecidit fragor, aequora postquam
 * prospiciens genitor caeloque invectus aperto
 * flectit equos, curruque volans dat lora secundo.
 * defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu
 * contendunt petere, et Libyae vertuntur ad oras.
 * Est in secessu longo locus: insula portum
 * efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto
 * frangitur inque sinus scindit sese unda reductos.
 * hinc atque hinc vastae rupes geminique minantur
 * in caelum scopuli, quorum sub vertice late
 * aequora tuta silent; tum silvis scaena coruscis
 * desuper horrentique atrum nemus imminet umbra.
 * fronte sub adversa scopulis pendentibus antrum,
 * intus aquae dulces vivoque sedilia saxo,
 * nympharum domus: hic fessas non vincula navis
 * ulla tenent, unco non alligat ancora morsu.
 * huc septem Aeneas collectis navibus omni
 * ex numero subit; ac magno telluris amore
 * egressi optata potiuntur troes harena,
 * et sale tabentis artus in litore ponunt.
 * Ac primum silici scintillam excudit Achates,
 * succepitque ignem foliis, atque arida circum
 * nutrimenta dedit, rapuitque in fomite flammam.
 * tum Cererem corruptam undis Cerealiaque arma
 * expediunt fessi rerum, frugesque receptas
 * et torrere parant flammis et frangere saxo.
 * Aeneas scopulum interea conscendit, et omnem
 * prospectum late pelago petit, Anthea si quem
 * iactatum vento videat Phrygiasque biremis,
 * aut Capyn, aut celsis in puppibus arma Caici.
 * navem in conspectu nullam, tris litore cervos
 * prospicit errantis; hos tota armenta sequuntur
 * a tergo, et longum per vallis pascitur agmen.
 * constitit hic, arcumque manu celerisque sagittas
 * corripuit, fidus quae tela gerebat Achates;
 * ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis
 * cornibus arboreis, sternit, tum volgus, et omnem
 * miscet agens telis nemora inter frondea turbam;
 * nec prius absistit, quam septem ingentia victor
 * corpora fundat humi, et numerum cum navibus aequet.
 * hinc portum petit, et socios partitur in omnes.
 * vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes
 * litore Trinacrio dederatque abeuntibus heros,
 * dividit, et dictis maerentia pectora mulcet:
 * 'O socii—neque enim ignari sumus ante malorum—
 * O passi graviora, dabit deus his quoque finem.
 * vos et Scyllaeam rabiem penitusque sonantis
 * accestis scopulos, vos et Cyclopea saxa
 * experti: revocate animos, maestumque timorem
 * mittite: forsan et haec olim meminisse iuvabit.
 * Per varios casus, per tot discrimina rerum
 * tendimus in Latium; sedes ubi fata quietas
 * ostendunt; illic fas regna resurgere Troiae.
 * durate, et vosmet rebus servate secundis.'
 * Talia voce refert, curisque ingentibus aeger
 * spem voltu simulat, premit altum corde dolorem.
 * illi se praedae accingunt, dapibusque futuris;
 * tergora deripiunt costis et viscera nudant;
 * pars in frusta secant veribusque trementia figunt;
 * litore aena locant alii, flammasque ministrant.
 * tum victu revocant vires, fusique per herbam
 * implentur veteris Bacchi pinguisque ferinae.
 * postquam exempta fames epulis mensaeque remotae,
 * amissos longo socios sermone requirunt,
 * spemque metumque inter dubii, seu vivere credant,
 * sive extrema pati nec iam exaudire vocatos.
 * praecipue pius Aeneas nunc acris Oronti,
 * nunc Amyci casum gemit et crudelia secum
 * fata Lyci, fortemque Gyan, fortemque Cloanthum.
 * Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
 * despiciens mare velivolum terrasque iacentis
 * litoraque et latos populos, sic vertice caeli
 * constitit, et Libyae defixit lumina regnis.
 * atque illum talis iactantem pectore curas
 * tristior et lacrimis oculos suffusa nitentis
 * adloquitur Venus: 'O qui res hominumque deumque
 * aeternis regis imperiis, et fulmine terres,
 * quid meus Aeneas in te committere tantum,
 * quid troes potuere, quibus, tot funera passis,
 * cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis?
 * certe hinc Romanos olim, volventibus annis,
 * hinc fore ductores, revocato a sanguine teucri,
 * qui mare, qui terras omni dicione tenerent,
 * pollicitus, quae te, genitor, sententia vertit?
 * hoc equidem occasum Troiae tristisque ruinas
 * solabar, fatis contraria fata rependens;
 * nunc eadem fortuna viros tot casibus actos
 * insequitur. quem das finem, rex magne, laborum?
 * Antenor potuit, mediis elapsus Achivis,
 * Illyricos penetrare sinus, atque intima tutus
 * regna Liburnorum, et fontem superare Timavi,
 * unde per ora novem vasto cum murmure montis
 * it mare proruptum et pelago premit arva sonanti.
 * hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit
 * Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit
 * Troia; nunc placida compostus pace quiescit:
 * nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,
 * navibus (infandum!) amissis, unius ob iram
 * prodimur atque italis longe disiungimur oris.
 * hic pietatis honos? sic nos in sceptra reponis?'
 * Olli subridens hominum sator atque deorum,
 * voltu, quo caelum tempestatesque serenat,
 * oscula libavit natae, dehinc talia fatur:
 * 'parce metu, Cytherea: manent immota tuorum
 * fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
 * moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
 * magnanimum Aenean; neque me sententia vertit.
 * hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
 * longius et volvens fatorum arcana movebo)
 * bellum ingens geret Italia, populosque feroces
 * contundet, moresque viris et moenia ponet,
 * tertia dum Latio regnantem viderit aestas,
 * ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.
 * At puer Ascanius, cui nunc cognomen iulo
 * additur,—ilus erat, dum res stetit ilia regno,—
 * triginta magnos volvendis mensibus orbis
 * imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
 * transferet, et longam multa vi muniet albam.
 * hic iam ter centum totos regnabitur annos
 * gente sub Hectorea, donec regina sacerdos,
 * Marte gravis, geminam partu dabit ilia prolem.
 * Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus
 * Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet
 * moenia, Romanosque suo de nomine dicet.
 * His ego nec metas rerum nec tempora pono;
 * imperium sine fine dedi. quin aspera Iuno,
 * quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,
 * consilia in melius referet, mecumque fovebit
 * Romanos rerum dominos gentemque togatam:
 * sic placitum. veniet lustris labentibus aetas,
 * cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas
 * servitio premet, ac victis dominabitur argis.
 * nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
 * imperium oceano, famam qui terminet astris,—
 * Iulius, a magno demissum nomen iulo.
 * hunc tu olim caelo, spoliis orientis onustum,
 * accipies secura; vocabitur hic quoque votis.
 * aspera tum positis mitescent saecula bellis;
 * cana Fides, et Vesta, Remo cum fratre Quirinus,
 * iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
 * claudentur belli portae; furor impius intus,
 * saeva sedens super arma, et centum vinctus aenis
 * post tergum nodis, fremet horridus ore cruento.'
 * haec ait, et Maia genitum demittit ab alto,
 * ut terrae, utque novae pateant Karthaginis arces
 * hospitio Teucris, ne fati nescia Dido
 * finibus arceret: volat ille per aera magnum
 * remigio alarum, ac Libyae citus adstitit oris.
 * Et iam iussa facit, ponuntque ferocia poeni
 * corda volente deo; in primis regina quietum
 * accipit in Teucros animum mentemque benignam.
 * At pius Aeneas, per noctem plurima volvens,
 * ut primum lux alma data est, exire locosque
 * explorare novos, quas vento accesserit oras,
 * qui teneant, nam inculta videt, hominesne feraene,
 * quaerere constituit, sociisque exacta referre
 * classem in convexo nemorum sub rupe cavata
 * arboribus clausam circum atque horrentibus umbris
 * occulit; ipse uno graditur comitatus Achate,
 * bina manu lato crispans hastilia ferro.
 * cui mater media sese tulit obvia silva,
 * virginis os habitumque gerens, et virginis arma
 * Spartanae, vel qualis equos Threissa fatigat
 * Harpalyce, volucremque fuga praevertitur Hebrum.
 * namque umeris de more habilem suspenderat arcum
 * venatrix, dederatque comam diffundere ventis,
 * nuda genu, nodoque sinus collecta fluentis.
 * Ac prior, 'Heus' inquit 'iuvenes, monstrate mearum
 * vidistis si quam hic errantem forte sororum,
 * succinctam pharetra et maculosae tegmine lyncis,
 * aut spumantis apri cursum clamore prementem.'
 * sic Venus; et Veneris contra sic filius orsus:
 * 'nulla tuarum audita mihi neque visa sororum—
 * O quam te memorem, virgo? namque haud tibi voltus
 * mortalis, nec vox hominem sonat: O, dea certe—
 * an Phoebi soror? an nympharum sanguinis una?—
 * sis felix, nostrumque leves, quaecumque, laborem,
 * et, quo sub caelo tandem, quibus orbis in oris
 * iactemur, doceas. ignari hominumque locorumque
 * erramus, vento huc vastis et fluctibus acti:
 * multa tibi ante aras nostra cadet hostia dextra.'
 * tum Venus: 'haud equidem tali me dignor honore;
 * virginibus Tyriis mos est gestare pharetram,
 * purpureoque alte suras vincire cothurno.
 * Punica regna vides, Tyrios et Agenoris urbem;
 * sed fines libyci, genus intractabile bello.
 * Imperium Dido Tyria regit urbe profecta,
 * germanum fugiens. longa est iniuria, longae
 * ambages; sed summa sequar fastigia rerum.
 * 'huic coniunx Sychaeus erat, ditissimus agri
 * phoenicum, et magno miserae dilectus amore,
 * cui pater intactam dederat, primisque iugarat
 * ominibus. sed regna Tyri germanus habebat
 * pygmalion, scelere ante alios immanior omnes.
 * quos inter medius venit furor. Ille Sychaeum
 * impius ante aras, atque auri caecus amore,
 * clam ferro incautum superat, securus amorum
 * germanae; factumque diu celavit, et aegram,
 * multa malus simulans, vana spe lusit amantem.
 * ipsa sed in somnis inhumati venit imago
 * coniugis, ora modis attollens pallida miris,
 * crudeles aras traiectaque pectora ferro
 * nudavit, caecumque domus scelus omne retexit.
 * tum celerare fugam patriaque excedere suadet,
 * auxiliumque viae veteres tellure recludit
 * thesauros, ignotum argenti pondus et auri.
 * His commota fugam Dido sociosque parabat:
 * conveniunt, quibus aut odium crudele tyranni
 * aut metus acer erat; navis, quae forte paratae,
 * corripiunt, onerantque auro: portantur avari
 * Pygmalionis opes pelago; dux femina facti.
 * devenere locos, ubi nunc ingentia cernis
 * moenia surgentemque novae Karthaginis arcem,
 * mercatique solum, facti de nomine Byrsam,
 * taurino quantum possent circumdare tergo.
 * sed vos qui tandem, quibus aut venistis ab oris,
 * quove tenetis iter? 'quaerenti talibus ille
 * suspirans, imoque trahens a pectore vocem:
 * 'O dea, si prima repetens ab origine pergam,
 * et vacet annalis nostrorum audire laborum,
 * ante diem clauso componat Vesper Olympo.
 * nos Troia antiqua, si vestras forte per auris
 * Troiae nomen iit, diversa per aequora vectos
 * forte sua libycis tempestas adpulit oris.
 * sum pius Aeneas, raptos qui ex hoste penates
 * classe veho mecum, fama super aethera notus.
 * Italiam quaero patriam et genus ab Iove summo.
 * Bis denis Phrygium conscendi navibus aequor,
 * matre dea monstrante viam, data fata secutus;
 * vix septem convolsae undis Euroque supersunt.
 * ipse ignotus, egens, Libyae deserta peragro,
 * Europa atque Asia pulsus.' nec plura querentem
 * passa Venus medio sic interfata dolore est:
 * 'quisquis es, haud, credo, invisus caelestibus auras
 * vitalis carpis, Tyriam qui adveneris urbem.
 * perge modo, atque hinc te reginae ad limina perfer,
 * namque tibi reduces socios classemque relatam
 * nuntio, et in tutum versis aquilonibus actam,
 * ni frustra augurium vani docuere parentes.
 * aspice bis senos laetantis agmine cycnos,
 * aetheria quos lapsa plaga Iovis ales aperto
 * turbabat caelo; nunc terras ordine longo
 * aut capere, aut captas iam despectare videntur:
 * ut reduces illi ludunt stridentibus alis,
 * et coetu cinxere polum, cantusque dedere,
 * haud aliter puppesque tuae pubesque tuorum
 * aut portum tenet aut pleno subit ostia velo.
 * perge modo, et, qua te ducit via, dirige gressum.'
 * dixit, et avertens rosea cervice refulsit,
 * ambrosiaeque comae divinum vertice odorem
 * spiravere, pedes vestis defluxit ad imos,
 * et vera incessu patuit dea. Ille ubi matrem
 * adgnovit, tali fugientem est voce secutus:
 * 'quid natum totiens, crudelis tu quoque, falsis
 * ludis imaginibus? cur dextrae iungere dextram
 * non datur, ac veras audire et reddere voces?'
 * talibus incusat, gressumque ad moenia tendit:
 * at Venus obscuro gradientes aere saepsit,
 * et multo nebulae circum dea fudit amictu,
 * cernere ne quis eos, neu quis contingere posset,
 * molirive moram, aut veniendi poscere causas.
 * ipsa Paphum sublimis abit, sedesque revisit
 * laeta suas, ubi templum illi, centumque Sabaeo
 * ture calent arae, sertisque recentibus halant.
 * corripuere viam interea, qua semita monstrat.
 * Iamque ascendebant collem, qui plurimus urbi
 * imminet, adversasque adspectat desuper arces.
 * miratur molem Aeneas, magalia quondam,
 * miratur portas strepitumque et strata viarum.
 * instant ardentes tyrii pars ducere muros,
 * molirique arcem et manibus subvolvere saxa,
 * pars optare locum tecto et concludere sulco.
 * hic portus alii effodiunt; hic alta theatris
 * fundamenta locant alii, immanisque columnas
 * rupibus excidunt, scaenis decora alta futuris.
 * qualis apes aestate nova per florea rura
 * exercet sub sole labor, cum gentis adultos
 * educunt fetus, aut cum liquentia mella
 * stipant et dulci distendunt nectare cellas,
 * aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto
 * ignavom fucos pecus a praesepibus arcent:
 * fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.
 * 'O fortunati, quorum iam moenia surgunt!'
 * Aeneas ait, et fastigia suspicit urbis.
 * infert se saeptus nebula, mirabile dictu,
 * per medios, miscetque viris, neque cernitur ulli.
 * lucus in urbe fuit media, laetissimus umbra,
 * quo primum iactati undis et turbine poeni
 * effodere loco signum, quod regia Iuno
 * monstrarat, caput acris equi; sic nam fore bello
 * egregiam et facilem victu per saecula gentem.
 * hic templum Iunoni ingens Sidonia Dido
 * condebat, donis opulentum et numine divae,
 * aerea cui gradibus surgebant limina, nexaeque
 * aere trabes, foribus cardo stridebat aenis.
 * hoc primum in luco nova res oblata timorem
 * leniit, hic primum Aeneas sperare salutem
 * ausus, et adflictis melius confidere rebus.
 * namque sub ingenti lustrat dum singula templo,
 * reginam opperiens, dum, quae fortuna sit urbi,
 * artificumque manus inter se operumque laborem
 * miratur, videt iliacas ex ordine pugnas,
 * bellaque iam fama totum volgata per orbem,
 * Atridas, Priamumque, et saevum ambobus Achillem.
 * constitit, et lacrimans, 'quis iam locus' inquit 'Achate,
 * quae regio in terris nostri non plena laboris?
 * en Priamus! sunt hic etiam sua praemia laudi;
 * sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt.
 * solve metus; feret haec aliquam tibi fama salutem.'
 * sic ait, atque animum pictura pascit inani,
 * multa gemens, largoque umectat flumine voltum.
 * namque videbat, uti bellantes Pergama circum
 * hac fugerent Graii, premeret troiana iuventus,
 * hac Phryges, instaret curru cristatus Achilles.
 * nec procul hinc Rhesi niveis tentoria velis
 * adgnoscit lacrimans, primo quae prodita somno
 * Tydides multa vastabat caede cruentus,
 * ardentisque avertit equos in castra, prius quam
 * pabula gustassent Troiae Xanthumque bibissent.
 * parte alia fugiens amissis Troilus armis,
 * infelix puer atque impar congressus Achilli,
 * fertur equis, curruque haeret resupinus inani,
 * lora tenens tamen; huic cervixque comaeque trahuntur
 * per terram, et versa pulvis inscribitur hasta.
 * interea ad templum non aequae Palladis ibant
 * crinibus Iliades passis peplumque ferebant,
 * suppliciter tristes et tunsae pectora palmis;
 * diva solo fixos oculos aversa tenebat.
 * ter circum iliacos raptaverat Hectora muros,
 * exanimumque auro corpus vendebat Achilles.
 * tum vero ingentem gemitum dat pectore ab imo,
 * ut spolia, ut currus, utque ipsum corpus amici,
 * tendentemque manus Priamum conspexit inermis.
 * Se quoque principibus permixtum adgnovit Achivis,
 * Eoasque acies et nigri Memnonis arma.
 * ducit Amazonidum lunatis agmina peltis
 * Penthesilea furens, mediisque in milibus ardet,
 * aurea subnectens exsertae cingula mammae,
 * bellatrix, audetque viris concurrere virgo.
 * haec dum Dardanio Aeneae miranda videntur,
 * dum stupet, obtutuque haeret defixus in uno,
 * regina ad templum, forma pulcherrima Dido,
 * incessit magna iuvenum stipante caterva.
 * qualis in Eurotae ripis aut per iuga Cynthi
 * exercet Diana choros, quam mille secutae
 * hinc atque hinc glomerantur oreades; illa pharetram
 * fert umero, gradiensque deas supereminet omnis:
 * Latonae tacitum pertemptant gaudia pectus:
 * talis erat Dido, talem se laeta ferebat
 * per medios, instans operi regnisque futuris.
 * tum foribus divae, media testudine templi,
 * saepta armis, solioque alte subnixa resedit.
 * iura dabat legesque viris, operumque laborem
 * partibus aequabat iustis, aut sorte trahebat:
 * cum subito Aeneas concursu accedere magno
 * Anthea Sergestumque videt fortemque Cloanthum,
 * Teucrorumque alios, ater quos aequore turbo
 * dispulerat penitusque alias avexerat oras.
 * obstipuit simul ipse simul perculsus Achates
 * laetitiaque metuque; avidi coniungere dextras
 * ardebant; sed res animos incognita turbat.
 * dissimulant, et nube cava speculantur amicti,
 * quae fortuna viris, classem quo litore linquant,
 * quid veniant; cunctis nam lecti navibus ibant,
 * orantes veniam, et templum clamore petebant.
 * postquam introgressi et coram data copia fandi,
 * maximus Ilioneus placido sic pectore coepit:
 * 'O Regina, novam cui condere Iuppiter urbem
 * iustitiaque dedit gentis frenare superbas,
 * troes te miseri, ventis maria omnia vecti,
 * oramus, prohibe infandos a navibus ignis,
 * parce pio generi, et propius res aspice nostras.
 * non nos aut ferro libycos populare penatis
 * venimus, aut raptas ad litora vertere praedas;
 * non ea vis animo, nec tanta superbia victis.
 * Est locus, Hesperiam grai cognomine dicunt,
 * terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;
 * Oenotri coluere viri; nunc fama minores
 * Italiam dixisse ducis de nomine gentem.
 * hic cursus fuit:
 * cum subito adsurgens fluctu nimbosus Orion
 * in vada caeca tulit, penitusque procacibus austris
 * perque undas, superante salo, perque invia saxa
 * dispulit; huc pauci vestris adnavimus oris.
 * quod genus hoc hominum? Quaeve hunc tam barbara morem
 * permittit patria? hospitio prohibemur harenae;
 * bella cient, primaque vetant consistere terra.
 * Si genus humanum et mortalia temnitis arma
 * at sperate deos memores fandi atque nefandi.
 * 'Rex erat Aeneas nobis, quo iustior alter,
 * nec pietate fuit, nec bello maior et armis.
 * quem si fata virum servant, si vescitur aura
 * aetheria, neque adhuc crudelibus occubat umbris,
 * non metus; officio nec te certasse priorem
 * poeniteat. sunt et siculis regionibus urbes
 * armaque, Troianoque a sanguine clarus Acestes.
 * quassatam ventis liceat subducere classem,
 * et silvis aptare trabes et stringere remos:
 * si datur Italiam, sociis et rege recepto,
 * tendere, ut Italiam laeti Latiumque petamus;
 * sin absumpta salus, et te, pater optime Teucrum,
 * pontus habet Libyae, nec spes iam restat iuli,
 * at freta Sicaniae saltem sedesque paratas,
 * unde huc advecti, regemque petamus Acesten.'
 * talibus Ilioneus; cuncti simul ore fremebant
 * Dardanidae.
 * tum breviter Dido, voltum demissa, profatur:
 * 'solvite corde metum, teucri, secludite curas.
 * Res dura et regni novitas me talia cogunt
 * moliri, et late finis custode tueri.
 * quis genus Aeneadum, quis Troiae nesciat urbem,
 * virtutesque virosque, aut tanti incendia belli?
 * non obtusa adeo gestamus pectora poeni,
 * nec tam aversus equos Tyria Sol iungit ab urbe.
 * seu vos Hesperiam magnam Saturniaque arva,
 * sive Erycis finis regemque optatis Acesten,
 * auxilio tutos dimittam, opibusque iuvabo.
 * voltis et his mecum pariter considere regnis;
 * urbem quam statuo vestra est, subducite navis;
 * tros Tyriusque mihi nullo discrimine agetur.
 * atque utinam rex ipse Noto compulsus eodem
 * adforet Aeneas! equidem per litora certos
 * dimittam et Libyae lustrare extrema iubebo,
 * si quibus eiectus silvis aut urbibus errat.'
 * His animum arrecti dictis et fortis Achates
 * et pater Aeneas iamdudum erumpere nubem
 * ardebant. Prior Aenean compellat Achates:
 * 'Nate dea, quae nunc animo sententia surgit?
 * omnia tuta vides, classem sociosque receptos.
 * unus abest, medio in fluctu quem vidimus ipsi
 * submersum; dictis respondent cetera matris.'
 * vix ea fatus erat, cum circumfusa repente
 * scindit se nubes et in aethera purgat apertum.
 * restitit Aeneas claraque in luce refulsit,
 * os umerosque deo similis; namque ipsa decoram
 * caesariem nato genetrix lumenque iuventae
 * purpureum et laetos oculis adflarat honores:
 * quale manus addunt ebori decus, aut ubi flavo
 * argentum Pariusve lapis circumdatur auro.
 * tum sic reginam adloquitur, cunctisque repente
 * improvisus ait: 'coram, quem quaeritis, adsum,
 * Troius Aeneas, libycis ereptus ab undis.
 * O sola infandos Troiae miserata labores,
 * quae nos, reliquias Danaum, terraeque marisque
 * omnibus exhaustos iam casibus, omnium egenos,
 * urbe, domo, socias, grates persolvere dignas
 * non opis est nostrae, Dido, nec quicquid ubique est
 * gentis Dardaniae, magnum quae sparsa per orbem.
 * Di tibi, si qua pios respectant numina, si quid
 * usquam iustitia est et mens sibi conscia recti,
 * praemia digna ferant. quae te tam laeta tulerunt
 * saecula? qui tanti talem genuere parentes?
 * In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae
 * lustrabunt convexa, polus dum sidera pascet,
 * semper honos nomenque tuum laudesque manebunt,
 * quae me cumque vocant terrae.' sic fatus, amicum
 * Ilionea petit dextra, laevaque Serestum,
 * post alios, fortemque Gyan fortemque Cloanthum.
 * obstipuit primo aspectu Sidonia Dido,
 * casu deinde viri tanto, et sic ore locuta est:
 * 'quis te, nate dea, per tanta pericula casus
 * insequitur? quae vis immanibus applicat oris?
 * tune ille Aeneas, quem Dardanio Anchisae
 * alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undam?
 * atque equidem Teucrum memini Sidona venire
 * finibus expulsum patriis, nova regna petentem
 * auxilio beli; genitor tum belus opimam
 * vastabat Cyprum, et victor dicione tenebat.
 * tempore iam ex illo casus mihi cognitus urbis
 * Troianae nomenque tuum regesque Pelasgi.
 * ipse hostis Teucros insigni laude ferebat,
 * seque ortum antiqua Teucrorum ab stirpe volebat.
 * quare agite, O tectis, iuvenes, succedite nostris.
 * Me quoque per multos similis fortuna labores
 * iactatam hac demum voluit consistere terra.
 * non ignara mali, miseris succurrere disco.'
 * sic memorat; simul Aenean in regia ducit
 * tecta, simul divom templis indicit honorem.
 * nec minus interea sociis ad litora mittit
 * viginti tauros, magnorum horrentia centum
 * terga suum, pinguis centum cum matribus agnos,
 * munera laetitiamque dii.
 * At domus interior regali splendida luxu
 * instruitur, mediisque parant convivia tectis:
 * arte laboratae vestes ostroque superbo,
 * ingens argentum mensis, caelataque in auro
 * fortia facta patrum, series longissima rerum
 * per tot ducta viros antiqua ab origine gentis.
 * Aeneas (neque enim patrius consistere mentem
 * passus amor) rapidum ad navis praemittit Achaten,
 * Ascanio ferat haec, ipsumque ad moenia ducat;
 * omnis in Ascanio cari stat cura parentis.
 * munera praeterea, iliacis erepta ruinis,
 * ferre iubet, pallam signis auroque rigentem,
 * et circumtextum croceo velamen acantho,
 * ornatus Argivae helenae, quos illa Mycenis,
 * Pergama cum peteret inconcessosque hymenaeos,
 * extulerat, matris Ledae mirabile donum:
 * praeterea sceptrum, Ilione quod gesserat olim,
 * maxima natarum Priami, colloque monile
 * bacatum, et duplicem gemmis auroque coronam.
 * haec celerans ita ad naves tendebat Achates.
 * At Cytherea novas artes, nova pectore versat
 * consilia, ut faciem mutatus et ora Cupido
 * pro dulci Ascanio veniat, donisque furentem
 * incendat reginam, atque ossibus implicet ignem;
 * quippe domum timet ambiguam Tyriosque bilinguis;
 * urit atrox Iuno, et sub noctem cura recursat.
 * Ergo his aligerum dictis adfatur amorem:
 * 'Nate, meae vires, mea magna potentia solus,
 * nate, patris summi qui tela Typhoia temnis,
 * ad te confugio et supplex tua numina posco.
 * frater ut Aeneas pelago tuus omnia circum
 * litora iactetur odiis Iunonis iniquae,
 * nota tibi, et nostro doluisti saepe dolore.
 * hunc Phoenissa tenet Dido blandisque moratur
 * vocibus; et vereor, quo se Iunonia vertant
 * hospitia; haud tanto cessabit cardine rerum.
 * quocirca capere ante dolis et cingere flamma
 * reginam meditor, ne quo se numine mutet,
 * sed magno Aeneae mecum teneatur amore.
 * qua facere id possis, nostram nunc accipe mentem.
 * regius accitu cari genitoris ad urbem
 * Sidoniam puer ire parat, mea maxima cura,
 * dona ferens, pelago et flammis restantia Troiae:
 * hunc ego sopitum somno super alta Cythera
 * aut super Idalium sacrata sede recondam,
 * ne qua scire dolos mediusve occurrere possit.
 * Tu faciem illius noctem non amplius unam
 * falle dolo, et notos pueri puer indue voltus,
 * ut, cum te gremio accipiet laetissima Dido
 * regalis inter mensas laticemque Lyaeum,
 * cum dabit amplexus atque oscula dulcia figet,
 * occultum inspires ignem fallasque veneno.'
 * paret Amor dictis carae genetricis, et alas
 * exuit, et gressu gaudens incedit iuli.
 * At Venus Ascanio placidam per membra quietem
 * inrigat, et fotum gremio dea tollit in altos
 * Idaliae lucos, ubi mollis amaracus illum
 * floribus et dulci adspirans complectitur umbra.
 * Iamque ibat dicto parens et dona Cupido
 * regia portabat Tyriis, duce laetus Achate.
 * cum venit, aulaeis iam se regina superbis
 * aurea composuit sponda mediamque locavit.
 * iam pater Aeneas et iam troiana iuventus
 * conveniunt, stratoque super discumbitur ostro.
 * dant famuli manibus lymphas, Cereremque canistris
 * expediunt, tonsisque ferunt mantelia villis.
 * quinquaginta intus famulae, quibus ordine longam
 * cura penum struere, et flammis adolere penatis;
 * centum aliae totidemque pares aetate ministri,
 * qui dapibus mensas onerent et pocula ponant.
 * nec non et tyrii per limina laeta frequentes
 * convenere, toris iussi discumbere pictis.
 * mirantur dona Aeneae, mirantur iulum
 * flagrantisque dei voltus simulataque verba,
 * praecipue infelix, pesti devota futurae,
 * expleri mentem nequit ardescitque tuendo
 * Phoenissa, et pariter puero donisque movetur.
 * Ille ubi complexu Aeneae colloque pependit
 * et magnum falsi implevit genitoris amorem,
 * reginam petit haec oculis, haec pectore toto
 * haeret et interdum gremio fovet, inscia Dido,
 * insidat quantus miserae deus; at memor ille
 * matris Acidaliae paulatim abolere Sychaeum
 * incipit, et vivo temptat praevertere amore
 * iam pridem resides animos desuetaque corda.
 * postquam prima quies epulis, mensaeque remotae,
 * crateras magnos statuunt et vina coronant.
 * fit strepitus tectis, vocemque per ampla volutant
 * atria; dependent lychni laquearibus aureis
 * incensi, et noctem flammis funalia vincunt.
 * hic regina gravem gemmis auroque poposcit
 * implevitque mero pateram, quam belus et omnes
 * a Belo soliti; tum facta silentia tectis:
 * 'Iuppiter, hospitibus nam te dare iura loquuntur,
 * hunc laetum Tyriisque diem Troiaque profectis
 * esse velis, nostrosque huius meminisse minores.
 * adsit laetitiae Bacchus dator, et bona Iuno;
 * et vos, O, coetum, tyrii, celebrate faventes.'
 * dixit, et in mensam laticum libavit honorem,
 * primaque, libato, summo tenus attigit ore,
 * tum Bitiae dedit increpitans; ille impiger hausit
 * spumantem pateram, et pleno se proluit auro
 * post alii proceres. cithara crinitus Iopas
 * personat aurata, docuit quem maximus Atlas.
 * hic canit errantem lunam solisque labores;
 * unde hominum genus et pecudes; unde imber et ignes;
 * Arcturum pluviasque Hyadas geminosque triones;
 * quid tantum Oceano properent se tinguere soles
 * hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.
 * ingeminant plausu tyrii, Troesque sequuntur.
 * nec non et vario noctem sermone trahebat
 * infelix Dido, longumque bibebat amorem,
 * multa super Priamo rogitans, super Hectore multa;
 * nunc quibus Aurorae venisset filius armis,
 * nunc quales Diomedis equi, nunc quantus Achilles.
 * 'Immo age, et a prima dic, hospes, origine nobis
 * insidias,' inquit, 'Danaum, casusque tuorum,
 * erroresque tuos; nam te iam septima portat
 * omnibus errantem terris et fluctibus aestas.'
 * nec non et tyrii per limina laeta frequentes
 * convenere, toris iussi discumbere pictis.
 * mirantur dona Aeneae, mirantur iulum
 * flagrantisque dei voltus simulataque verba,
 * praecipue infelix, pesti devota futurae,
 * expleri mentem nequit ardescitque tuendo
 * Phoenissa, et pariter puero donisque movetur.
 * Ille ubi complexu Aeneae colloque pependit
 * et magnum falsi implevit genitoris amorem,
 * reginam petit haec oculis, haec pectore toto
 * haeret et interdum gremio fovet, inscia Dido,
 * insidat quantus miserae deus; at memor ille
 * matris Acidaliae paulatim abolere Sychaeum
 * incipit, et vivo temptat praevertere amore
 * iam pridem resides animos desuetaque corda.
 * postquam prima quies epulis, mensaeque remotae,
 * crateras magnos statuunt et vina coronant.
 * fit strepitus tectis, vocemque per ampla volutant
 * atria; dependent lychni laquearibus aureis
 * incensi, et noctem flammis funalia vincunt.
 * hic regina gravem gemmis auroque poposcit
 * implevitque mero pateram, quam belus et omnes
 * a Belo soliti; tum facta silentia tectis:
 * 'Iuppiter, hospitibus nam te dare iura loquuntur,
 * hunc laetum Tyriisque diem Troiaque profectis
 * esse velis, nostrosque huius meminisse minores.
 * adsit laetitiae Bacchus dator, et bona Iuno;
 * et vos, O, coetum, tyrii, celebrate faventes.'
 * dixit, et in mensam laticum libavit honorem,
 * primaque, libato, summo tenus attigit ore,
 * tum Bitiae dedit increpitans; ille impiger hausit
 * spumantem pateram, et pleno se proluit auro
 * post alii proceres. cithara crinitus Iopas
 * personat aurata, docuit quem maximus Atlas.
 * hic canit errantem lunam solisque labores;
 * unde hominum genus et pecudes; unde imber et ignes;
 * Arcturum pluviasque Hyadas geminosque triones;
 * quid tantum Oceano properent se tinguere soles
 * hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.
 * ingeminant plausu tyrii, Troesque sequuntur.
 * nec non et vario noctem sermone trahebat
 * infelix Dido, longumque bibebat amorem,
 * multa super Priamo rogitans, super Hectore multa;
 * nunc quibus Aurorae venisset filius armis,
 * nunc quales Diomedis equi, nunc quantus Achilles.
 * 'Immo age, et a prima dic, hospes, origine nobis
 * insidias,' inquit, 'Danaum, casusque tuorum,
 * erroresque tuos; nam te iam septima portat
 * omnibus errantem terris et fluctibus aestas.'
 * omnibus errantem terris et fluctibus aestas.'